Pół wieku radomskiego Laboratorium Kryminalistycznego. Jubileusz i konferencja naukowa

W czwartek, 22 października 2026 roku, w Akademii Handlowej Nauk Stosowanych w Radomiu odbyły się obchody 50-lecia Laboratorium Kryminalistycznego Komendy Wojewódzkiej Policji z siedzibą w Radomiu. Uroczystości towarzyszyła IV Konferencja „Kryminalistyka i zmieniająca się rzeczywistość miejsc przestępstw”. W spotkaniu uczestniczyli przedstawiciele kierownictwa Policji i świata nauki, a także obecni oraz byli eksperci związani z rozwojem tego ważnego ośrodka kryminalistyki na Mazowszu.

Wśród gości znaleźli się Komendant Wojewódzki Policji z siedzibą w Radomiu nadinspektor Waldemar Wołowiec, rektor Akademii Handlowej Nauk Stosowanych profesor Emilia Żuchowska-Kotlarz, I Zastępca Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu inspektor Piotr Janik oraz Zastępca Dyrektora Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Policji młodszy inspektor Kamil Starzomczyk. Okolicznościowe upominki przekazano byłym naczelnikom radomskiego laboratorium, przedstawicielom Centralnego Laboratorium Kryminalistycznego Policji oraz naczelnikom laboratoriów z innych garnizonów.

W przemówieniu nadinspektor Waldemar Wołowiec podkreślił, że ekspercka praca wymaga precyzji, cierpliwości i dociekliwości. Niekiedy to niewielki, z pozoru mało istotny ślad pozwala odtworzyć przebieg zdarzenia albo ustalić sprawcę. Zaznaczył, że za każdą ekspertyzą stoją nie tylko wiedza i metody badawcze, ale przede wszystkim ludzie. Wyraził dumę z możliwości korzystania przez mazowiecką Policję z umiejętności i doświadczenia wyspecjalizowanego zespołu.

Komendant podziękował byłym naczelnikom za stworzenie podstaw, na których opiera się obecna działalność laboratorium, a jego aktualnemu kierownictwu - za odpowiedzialne zarządzanie zespołem i dbałość o wysokie standardy. Zwrócił też uwagę, że rozwój kryminalistyki, nowe technologie i zmieniające się sposoby działania sprawców wymagają stałego poszerzania wiedzy oraz współpracy z naukowcami. Jak zaznaczył, konferencja odpowiada na tę potrzebę.

Z okazji jubileuszu nadinspektor Wołowiec życzył pracownikom dalszego rozwoju zawodowego, satysfakcji z realizowanych zadań i niegasnącej pasji w odkrywaniu tego, co niewidoczne na pierwszy rzut oka. Szczególne podziękowania skierował do naczelniczki laboratorium młodszej inspektor Anety Najman za codzienne kierowanie zespołem, a także do osób zaangażowanych w przygotowanie uroczystości. Podziękował również rektor Akademii za dotychczasową współpracę i wsparcie mazowieckiej Policji.

Konferencyjna część wydarzenia dotyczyła współczesnych wyzwań kryminalistyki. Wykłady przedstawili między innymi: dr hab. Dariusz Wilk, kierownik Pracowni Kryminalistyki Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego; ppłk dr Bartosz Klepczyński, kierownik Laboratorium Kryminalistycznego Żandarmerii Wojskowej; dr Paweł Leśniewski, kierownik Pracowni Entomoskopii Akademii Nauk Stosowanych im. Stanisława Staszica w Pile; mgr inż. Maciej Świętek, ekspert Pracowni Badania Mikrośladów Instytutu Ekspertyz Sądowych im. prof. dra Jana Sehna w Krakowie; mgr Jacek Barwicki, główny specjalista Centrum Szkoleń i Ekspertyz Polskiej Wytwórni Papierów Wartościowych; oraz kom. mgr Monika Krzyczkowska, ekspert Biura Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Komendy Głównej Policji.

Pół wieku działalności laboratorium to rozwój wyposażenia i metod, ale przede wszystkim dorobek ludzi, którzy przez lata poszukiwali prawdy zapisanej w śladach. Dziś placówka stanowi istotne zaplecze eksperckie mazowieckiej Policji i uczestniczy w przygotowywaniu kolejnych pokoleń techników oraz biegłych.

Kryminalistyka łączy doświadczenie, wiedzę i umiejętność dostrzegania szczegółów. Ślad z miejsca zdarzenia, dokument o niepewnej autentyczności, dane zapisane na nośniku, fragment materiału czy charakterystyczne odwzorowanie mogą mieć znaczenie dla postępowania. Ich prawidłowe odczytanie wymaga kompetentnych specjalistów, odpowiednich metod, nowoczesnej aparatury i ścisłego przestrzegania procedur. Taką rolę od pięćdziesięciu lat pełni radomskie Laboratorium Kryminalistyczne.

Początki jednostki sięgają 1976 roku. Wówczas rozpoczęła działalność Samodzielna Sekcja Wydziału Kryminalistyki, obejmująca pracownie daktyloskopii, mechanoskopii i traseologii, badań pisma oraz fotografii. Te klasyczne specjalności stały się fundamentem dalszego rozwoju placówki. W 1990 roku powołano Laboratorium Kryminalistyczne, w którego strukturze znalazła się między innymi pracownia badań wypadków drogowych. Cztery lata później uruchomiono pracownię osmologii. Po reformie administracyjnej z 1999 roku dostosowano organizację laboratorium do nowych zadań i obszaru działania.

W pierwszych dekadach XXI wieku rozwój nabrał tempa: poszerzano zakres specjalizacji, wprowadzano nowe technologie i rozbudowywano zaplecze. W 2010 roku laboratorium przeniosło się do nowoczesnego kompleksu przy ulicy Bolesława Limanowskiego 95 w Radomiu. Obiekt zaprojektowano z myślą o pracy ekspertów - mieszczą się w nim specjalistyczne pracownie, pomieszczenia badawcze i infrastruktura potrzebna do wykonywania zaawansowanych ekspertyz.

Kolejnym krokiem było uruchomienie w 2012 roku pracowni broni i balistyki. W 2013 roku laboratorium uzyskało akredytację Polskiego Centrum Akredytacji nr AB 1434, potwierdzającą kompetencje do wykonywania określonych badań zgodnie z wymaganiami systemu jakości. Obecnie ważną podstawę pracy stanowią akredytacja oraz norma PN-EN ISO/IEC 17025. W praktyce oznacza to między innymi stosowanie zwalidowanych metod, właściwego wyposażenia i nadzorowanych procedur, a także dbałość o kwalifikacje personelu, dokumentowanie wyników i regularną kontrolę jakości.

Obecnie laboratorium obejmuje 15 specjalistycznych pracowni. Ich zakres dotyczy między innymi dokumentów, informatyki i cyfrowych nośników danych, mechanoskopii, broni i balistyki, wypadków drogowych, daktyloskopii, traseologii oraz badań chemicznych. Ekspertyzy dokumentów obejmują badanie pisma i podpisów, a także techniczną analizę sposobu wykonania dokumentu, jego autentyczności i ewentualnych śladów ingerencji.

Rosnące znaczenie mają badania informatyczne i analiza danych z nośników cyfrowych. Materiał istotny dla sprawy może znajdować się nie tylko na miejscu zdarzenia, lecz także w komputerze, telefonie lub innym urządzeniu elektronicznym. Laboratorium prowadzi ponadto badania mechanoskopijne, balistyczne oraz analizy wypadków drogowych. Pozwalają one badać mechanizmy powstawania śladów, identyfikować narzędzia, analizować broń i amunicję oraz odtwarzać okoliczności zdarzeń drogowych.

Ważnym obszarem pozostaje daktyloskopia. Identyfikacja śladów linii papilarnych należy do najbardziej rozpoznawalnych metod kryminalistycznych, a zarazem stale się rozwija. W laboratorium działają między innymi Wojewódzka Registratura Daktyloskopijna oraz pracownie zajmujące się identyfikacją i wizualizacją śladów. Zakres działalności uzupełniają badania traseologiczne i chemiczne, a także inne czynności techniczne i analityczne.

Laboratorium inwestuje również w wyposażenie. W 2024 roku, dzięki środkom Samorządu Województwa Mazowieckiego, zakupiono sprzęt o wartości około 980 tysięcy złotych. Wśród nowych urządzeń znalazły się przenośny analizator rentgenowski, moduł wstępnej identyfikacji nieznanych substancji, specjalistyczne stoły i mikroskopy, komora cyjanoakrylowa oraz hybrydowy łapacz pocisków.

Podstawą pracy pozostają jednak eksperci, którzy potrafią właściwie interpretować wyniki. Laboratorium zatrudnia obecnie 56 policjantów i 11 pracowników cywilnych. Uprawnienia biegłych ma 49 osób, osiem jest certyfikowanymi specjalistami, a siedem kolejnych osób jest w trakcie kształcenia.

Placówka zajmuje się nie tylko wykonywaniem ekspertyz, ale też doskonaleniem zawodowym i wymianą doświadczeń. Jej funkcjonariusze szkolą techników kryminalistyki z garnizonu mazowieckiego, biorą udział w przedsięwzięciach edukacyjnych i wizytach studyjnych, a także spotykają się ze studentami i młodzieżą. Laboratorium współpracuje ze środowiskiem naukowym oraz ekspertami z innych dziedzin. Organizowane konferencje i spotkania dotyczą zarówno tradycyjnych zagadnień kryminalistyki, jak i wyzwań związanych z rozwojem technologii oraz przemianami przestępczości.

W 2025 roku strukturę jednostki wzmocniła nowo utworzona Sekcja Nadzoru. Działają w niej między innymi Zespół ds. Jakości oraz Zespół ds. Nadzoru nad Technikami Kryminalistyki. Rozwiązanie to wspiera kontrolę jakości badań i prawidłowości procesów - obszarów, które wymagają szczególnej uwagi obok wysokich kwalifikacji specjalistycznych.

Zakres spraw obsługiwanych przez laboratorium jest szeroki, a czas potrzebny na wykonanie ekspertyzy zależy od rodzaju badania, ilości materiału dowodowego i stopnia skomplikowania sprawy. Szczególnie wymagające bywają badania chemiczne, analizy wypadków drogowych i balistyczne, a także ekspertyzy informatyczne oraz dotyczące cyfrowych nośników danych. Wspólnym celem wszystkich badań jest dostarczenie informacji pomocnych w ustaleniu przebiegu zdarzenia, identyfikacji osoby lub przedmiotu bądź określeniu sposobu powstania śladu.

Praca laboratorium często pozostaje niewidoczna dla osób, które poznają jej rezultat dopiero na dalszym etapie postępowania. Wnioski z ekspertyzy trafiają do akt sprawy i mogą być przedstawiane w sądzie. Za każdym takim dokumentem stoją godziny analizy materiału, wiedza specjalistyczna, wykorzystanie aparatury i odpowiedzialność za sformułowane wnioski.

Jubileusz to okazja do podsumowania nie tylko zmian organizacyjnych i rozwoju infrastruktury, lecz także pracy kolejnych pokoleń specjalistów. Od pierwszych pracowni daktyloskopii, mechanoskopii, traseologii, badań pisma i fotografii, przez rozwój balistyki, badań wypadków drogowych i chemii, po współczesne analizy informatyczne, cyfrowe i laboratoryjne - zmieniały się narzędzia, technologie oraz charakter przestępczości. Niezmienny pozostał cel: wykorzystać wiedzę i naukę, by odczytać prawdę zapisaną w śladach.

Laboratorium Kryminalistyczne KWP z siedzibą w Radomiu wspiera czynności wykrywcze i postępowania przygotowawcze, zapewnia specjalistyczną wiedzę, rozwija metody badawcze, szkoli następne pokolenia techników i ekspertów oraz współpracuje ze światem nauki. Pięćdziesiąt lat jego działalności to historia ludzi, wiedzy i śladów - a zadaniem kryminalistyki pozostaje odczytanie historii, którą każdy z nich niesie.