Eugeniusz Frankowski
Biografia
Eugeniusz Frankowski (ur. 21 listopada 1884 w Siedlcach, zm. 8 lutego 1962 w Poznaniu) – polski archeolog, etnolog, etnograf, iberysta, baskolog i muzeolog.
Syn Władysława i Ludwiki z Kozłowskich. Uczęszczał do gimnazjum w Siedlcach. Za walkę o nauczanie w języku polskim został usunięty ze szkoły. Przeniósł się do gimnazjum w Żytomierzu, skąd wydalono go za udział w rewolucji 1905 roku. Ostatecznie maturę zdał w 1907 roku w gimnazjum w Siedlcach. W tym samym roku podjął studia na kierunku przyrodoznawstwa i medycyny na Uniwersytecie Jagiellońskim.
W latach 1911–1914 i 1921–1922 był asystentem w Katedrze Antropologii Uniwersytetu Jagiellońskiego. W 1921 r. doktoryzował się tam z archeologii i antropologii u profesora Włodzimierza Demetrykiewicza. W 1922 roku uzyskał habilitację z etnografii i etnologii na Uniwersytecie Warszawskim pod kierunkiem Ludwika Krzywickiego. Prowadził tam wykłady w latach 1922–1928. W 1926 roku otrzymał tytuł profesora nadzwyczajnego, a w 1948 roku profesora zwyczajnego etnografii i etnologii na Uniwersytecie w Poznaniu.
Podczas pobytu w Hiszpanii w okresie międzywojennym odgrywał ważną rolę w kształtowaniu pozytywnego wizerunku Polski. Wygłaszał odczyty poruszające znaczenie Polski w historii europejskiej, pisał artykuły do dziennika El Sol komentujące kwestię niepodległości. Był jednym z inicjatorów utworzenia Polskiej Agencji Prasowej w Madrycie w 1918 roku, odgrywając w jej prowadzaniu główną rolę, aż do powstania polskiej placówki dyplomatycznej.
W latach 1921–1939 pełnił funkcję dyrektora Muzeum Etnograficznego w Warszawie. Dzięki jego staraniom przywrócono pierwotną nazwę „Muzeum Etnograficzne” zamiast „Zbiory Etnograficzne” używanej od 1897 roku. Był pomysłodawcą wystawy stałej, otwartej w 1925 roku, która została udokumentowana na kilku filmach zrealizowanych według jego scenariusza. Pod kierownictwem Frankowskiego muzeum rozwinęło działalność naukową i edukacyjną. Podczas II wojny światowej wszystkie obiekty zgromadzone przez muzeum zostały zniszczone. Także prywatne zbiory Frankowskiego, jego biblioteka oraz przygotowywane do druku publikacje uległy zniszczeniu podczas pożaru mieszkania na Żoliborzu w trakcie powstania warszawskiego.
W latach 1939–1944 prowadził zajęcia z etnografii Polski, etnologii ogólnej i muzeologii w ramach tego nauczania, a od 1 listopada 1944 do 30 marca 1945 r. pracował jako nauczyciel geografii i arytmetyki w Szkole Rolniczej w Koszarach.
Był dwukrotnie żonaty: z Martą z domu Rzewuską oraz Marią z Karbowskich. Zmarł po roku ciężkiej choroby spowodowanej uszkodzeniem kręgosłupa. Został pochowany 13 lutego 1962 roku na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie.
Działalność naukowa
Frankowski prowadził szerokie badania etnograficzne i antropologiczne w Polsce i w Europie. Ich początek sięga okresu studiów na Uniwersytecie Jagiellońskim, kiedy pod kierunkiem Juliana Talko-Hryncewicza uczestniczył w badaniach antropologicznych na obszarze polskiej góralszczyzny w miesiącach letnich 1910–1913. W roku 1911, jako dyplomowany antropolog, podjął samodzielne badania antropologiczno-etnograficzne na Polesiu Wołyńskim (miesiące jesienne lat 1911–1913). W 1912 roku rozpoczął stacjonarne badania etnograficzne w Kotlinie Sądeckiej (miesiące jesienne lat 1912–1914).
W latach 1914–1920 prowadził badania terenowe na całym obszarze Półwyspu Iberyjskiego. Szczególny wkład wniósł do badań etnograficznych i muzealnictwa etnograficznego Kraju Basków.
Opublikował kilkadziesiąt prac naukowych, z tego części w językach hiszpańskim, francuskim, portugalskim i niemieckim. Część rękopisów i maszynopisów dotyczących kultury baskijskiej nigdy nie została opublikowana, z powodu zniszczeń podczas II wojny światowej. O rozmiarach strat świadczy list Marii Frankowskiej do Witolda Armona z 1978 r., w którym opisano zniszczenie prac napisanych i przygotowanych do druku, w tym rozprawy o zwyczajach dorocznych Basków i monografii Sztuka ludowa Basków.
Frankowski brał czynny udział w światowych kongresach etnograficznych, był członkiem wielu towarzystw i instytucji naukowych polskich i zagranicznych, m.in. Królewskiej Akademii Historii w Madrycie (członek korespondent od 1918 r.), Królewskiej Akademii Galicyjskiej w La Coruña (członek korespondent od 1919 r.), Narodowego Muzeum Antropologii w Madrycie (członek korespondent od 1918 r.), Portugalskiego Towarzystwa Antropologii i Etnologii w Porto (członek korespondent od 1918 r.), Portugalskiego Towarzystwa Etnografii i Etnologii w Lizbonie (członek korespondent od 1919 r.).
W 1920 r. został odznaczony portugalskim Krzyżem Kawalerskim Orderu Świętego Jakuba od Miecza. Większość materiałów po Eugeniuszu Frankowskim znajduje się w archiwum Państwowego Muzeum Etnograficznego w Warszawie oraz Instytutu Sztuki Polskiej Akademii Nauk. Część spuścizny odnaleziono w Hiszpanii. W 1993 na targu numizmatycznym w Pampelunie mieszkaniec gminy Auritz zakupił szklane negatywy, na których utrwalono sceny z życia codziennego mieszkańców wiosek z gminy Auritz i Orreaga. Po kilku latach odczytano notatki na negatywach, które sugerowały, że autorem części zdjęć jest Eugeniusz Frankowski, a fotografie powstały latem 1917 roku. Odkrycie to opisał w 2014 roku baskijski historyk Jose Etxegoien Juanarena.
Wybrane publikacje